Có một ngành học, vài năm trước gần như chẳng mấy ai nhắc đến.
Rồi một ngày, người ta bắt đầu nói về nó ở khắp nơi.
Báo chí đưa tin thiếu nhân lực. Mạng xã hội chia sẻ những mức lương hấp dẫn. Các trung tâm đào tạo liên tục mở khóa học. Bạn bè rủ nhau đăng ký.
Người ta bảo đây là nghề của tương lai.
Không học bây giờ thì vài năm nữa sẽ tụt lại phía sau.
Thế là nhiều người bắt đầu thay đổi lựa chọn.
Có người bỏ ngành mình từng yêu thích. Có người đăng ký học một lĩnh vực hoàn toàn xa lạ. Có người thậm chí chưa biết công việc ấy mỗi ngày phải làm gì, nhưng đã tin rằng đây là cơ hội không thể bỏ lỡ.
Nhưng có một câu hỏi ít người chịu dừng lại để nghĩ:
Nếu hôm nay nghề này đang rất hot, liệu mười năm nữa nó có còn như vậy không?
Và nếu nó không còn hot, người đã dành cả tuổi trẻ để theo đuổi nghề ấy sẽ đi đâu?
Không có nghề nào giữ nguyên vị trí mãi mãi
Nhìn lại khoảng mười năm trước, chúng ta sẽ thấy nhiều công việc từng được xem là lựa chọn đầy triển vọng.
Có những ngành từng thu hút rất đông người học vì nhu cầu tuyển dụng tăng mạnh. Có những công việc từng được nhắc đến như con đường dễ dàng để có thu nhập tốt.
Nhưng rồi thị trường thay đổi.
Công nghệ mới xuất hiện. Doanh nghiệp thay đổi cách vận hành. Nhu cầu khách hàng khác đi. Một số công việc biến mất, một số công việc được tự động hóa, còn những nghề mới lại xuất hiện.
Điều đó không có nghĩa những người chọn nghề trước đây đều sai.
Họ chỉ đang sống trong một thời điểm khác, với những thông tin và cơ hội khác.
Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta thường nhìn nghề nghiệp bằng tình hình hiện tại, trong khi quyết định chọn nghề lại ảnh hưởng đến một quãng đời rất dài.
Một ngành đang thiếu nhân lực hôm nay không có nghĩa mười năm nữa vẫn thiếu. Một công việc đang có mức lương cao cũng không đảm bảo thu nhập ấy sẽ được duy trì mãi mãi.
Thị trường lao động không có nghĩa vụ giữ nguyên cơ hội chỉ vì chúng ta đã chọn nó.
Đằng sau một nghề hot luôn có một điều ít được nhắc đến
Khi một ngành trở nên nổi tiếng, điều đầu tiên mọi người nhìn thấy thường là những câu chuyện thành công.
Một người trẻ có mức lương rất cao.
Một doanh nghiệp tuyển dụng hàng trăm nhân sự.
Một người khởi nghiệp thành công nhờ nắm bắt đúng xu hướng.
Những câu chuyện ấy không sai. Nhưng chúng chỉ phản ánh một phần của thị trường.
Ít người kể về những người học cùng ngành nhưng không tìm được công việc phù hợp. Những người phải liên tục cập nhật kiến thức để không bị tụt lại. Hay những người nhận ra mình không thích công việc thực tế dù từng rất hào hứng khi đăng ký học.
Có một khoảng cách khá lớn giữa việc thích nghe nói về một nghề và thực sự muốn làm nghề đó mỗi ngày.
Bạn có thể thích công nghệ nhưng không thích ngồi hàng giờ giải quyết những vấn đề kỹ thuật.
Bạn có thể thích kinh doanh nhưng không chịu được áp lực doanh số.
Bạn có thể thích sáng tạo nội dung nhưng không muốn liên tục chạy theo sự chú ý của người khác.
Nghề hot không tự động biến thành công việc phù hợp với tất cả mọi người.
- Chọn ngành chỉ vì nghe nói tương lai sẽ thiếu nhân lực.
- Đăng ký học một lĩnh vực vì thấy người khác kiếm được nhiều tiền.
- Nghĩ rằng chỉ cần có tấm bằng đúng ngành đang phát triển là sẽ có việc làm tốt.
- Không quan tâm đến khả năng của bản thân vì tin rằng thị trường sẽ luôn cần nghề ấy.
- Chỉ học những kiến thức đang phổ biến mà không xây dựng nền tảng chuyên môn lâu dài.
Điều đáng tiếc là có người dành bốn năm đại học để theo đuổi một xu hướng, nhưng lại không dành nổi vài tháng để tìm hiểu xem mình có thực sự phù hợp với công việc đó hay không.
Đến khi ra trường, thị trường đã khác. Còn bản thân thì chưa biết phải làm gì tiếp theo.
Điều đáng chọn không phải là một nghề hot, mà là một nghề có khả năng thích nghi
Tôi từng nghe một người nói rằng anh không quá lo lắng về việc công nghệ sẽ thay đổi nghề nghiệp của mình.
Không phải vì anh biết chắc công việc hiện tại sẽ tồn tại mãi.
Mà vì anh hiểu khá rõ những gì mình đang làm, biết cách học thêm và có khả năng chuyển đổi khi cần thiết.
Hôm nay anh làm công việc này. Vài năm nữa, nếu thị trường thay đổi, những kiến thức và kinh nghiệm tích lũy được vẫn có thể giúp anh bước sang một vị trí khác.
Đó là một lợi thế rất đáng giá.
Bởi trong một thế giới thay đổi nhanh, điều giúp bạn đứng vững không nhất thiết là chọn đúng ngành đang phát triển mạnh nhất.
Mà là có đủ năng lực để không bị bỏ lại khi ngành nghề thay đổi.
Một người làm marketing cần hiểu khách hàng, thị trường và cách tạo ra giá trị, chứ không chỉ biết sử dụng một vài công cụ quảng cáo đang phổ biến.
Một người làm công nghệ cần hiểu bản chất vấn đề, chứ không chỉ biết một ngôn ngữ lập trình hay một phần mềm nhất định.
Một người làm thiết kế cần có tư duy thẩm mỹ và khả năng giải quyết vấn đề, chứ không chỉ thành thạo một công cụ thiết kế.
Công cụ có thể thay đổi. Phương pháp có thể thay đổi. Nhưng nền tảng năng lực tốt sẽ giúp bạn có thêm lựa chọn.
Mười năm nữa, có thể nghề thay đổi nhưng giá trị của người giỏi vẫn còn
Hãy thử tưởng tượng bạn chọn một ngành đang rất phát triển ở tuổi mười tám.
Bốn năm sau, bạn tốt nghiệp.
Năm năm tiếp theo, bạn làm việc và tích lũy kinh nghiệm.
Đến năm thứ mười, bạn đã bước sang một giai đoạn khác của cuộc đời.
Lúc ấy, điều quan trọng không còn là ngành mình từng chọn có nằm trong danh sách nghề hot hay không.
Mà là bạn đã trở thành người như thế nào trong ngành ấy.
Bạn có hiểu sâu công việc không?
Có giải quyết được những vấn đề khó hơn không?
Có khả năng làm việc với con người không?
Có biết học cái mới khi những kiến thức cũ không còn phù hợp không?
Hai người cùng tốt nghiệp một ngành, cùng bắt đầu ở một vị trí gần giống nhau, nhưng sau mười năm có thể đi đến hai nơi rất khác.
Một người chỉ làm những gì đã được hướng dẫn. Người còn lại liên tục học hỏi, thử nghiệm và mở rộng năng lực.
Thị trường có thể thay đổi cách đánh giá nghề nghiệp, nhưng khả năng tạo ra giá trị vẫn luôn quan trọng.
Đừng bỏ qua xu hướng, nhưng cũng đừng chạy theo nó một cách mù quáng
Nói như vậy không có nghĩa là nên bỏ qua những ngành nghề mới.
Ngược lại, việc quan sát xu hướng là rất cần thiết.
Nếu một lĩnh vực đang phát triển, hãy tìm hiểu vì sao nó phát triển. Doanh nghiệp đang cần điều gì? Khách hàng đang có nhu cầu nào? Những công việc cụ thể trong ngành là gì? Cơ hội tuyển dụng thực tế ra sao?
Hãy tìm hiểu cả những khó khăn mà người trong nghề đang đối mặt.
Nếu có thể, hãy thử một khóa học ngắn, tham gia dự án nhỏ hoặc trò chuyện với người đã làm việc trong lĩnh vực đó.
Đừng chỉ nghe một người thành công kể về nghề nghiệp của họ rồi nghĩ rằng mình cũng sẽ có kết quả tương tự.
Và quan trọng nhất, hãy tự hỏi liệu mình có muốn gắn bó với công việc ấy ngay cả khi nó không còn được mọi người nhắc đến nhiều hay không.
Nếu câu trả lời là có, đó có thể là một lựa chọn đáng cân nhắc.
Nếu câu trả lời là không, có lẽ bạn đang thích sự nổi tiếng của ngành nghề hơn là chính công việc ấy.
- Khi nghe một nghề đang rất hot, hãy tìm hiểu nguyên nhân khiến nó phát triển thay vì chỉ nhìn vào mức lương được chia sẻ trên mạng.
- Tìm hiểu công việc thực tế, yêu cầu kỹ năng và những áp lực mà người trong nghề phải đối mặt.
- Đừng chỉ chuẩn bị cho công việc đầu tiên. Hãy nghĩ đến những năng lực bạn cần có để tiếp tục làm việc tốt sau năm năm, mười năm.
- Chọn một ngành có triển vọng là điều tốt, nhưng hãy ưu tiên xây dựng nền tảng chuyên môn, khả năng học hỏi và thích nghi.
- Nếu đã chọn một nghề đang hot, đừng ngủ quên vì nghĩ mình đã chọn đúng. Hãy tiếp tục học và làm tốt công việc của mình.
- Và nếu một ngày ngành nghề ấy không còn hot, đừng vội nghĩ rằng mình đã thất bại. Những gì bạn tích lũy được vẫn có thể trở thành nền tảng cho một hướng đi mới.
- Bởi không ai biết chính xác thị trường lao động sẽ ra sao sau mười năm nữa.
- Nhưng bạn có thể chuẩn bị để mình không trở nên bất lực trước những thay đổi ấy.
Một câu để nhớ
Nghề hot có thể đưa bạn đến một cơ hội tốt hôm nay, nhưng năng lực thích nghi mới quyết định bạn còn đứng vững ở đó sau mười năm hay không.
